W przypadku choroby dziecka, rodzice często uznają fakt jego niepełnosprawności za oczywisty i niewymagający dodatkowego potwierdzenia. Jednak warunkiem korzystania przez dziecko (i jego rodziców) z wielu uprawnień przewidzianych przepisami prawa jest stwierdzenie niepełnosprawności dziecka przez powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Z tego względu celowe jest jak najwcześniejsze załatwienie tej sprawy.

Dzieci, które nie ukończyły 16. roku życia, zaliczane są do osób niepełnosprawnych, jeśli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku.

Do stanów chorobowych, które uzasadniają konieczność stałej opieki lub pomocy dziecku, należą:

• wady wrodzone i schorzenia o różnej etiologii prowadzące do niedowładów, porażenia kończyn lub zmian w narządzie ruchu, upośledzające w znacznym stopniu zdolność chwytną rąk lub utrudniające samodzielne poruszanie się
• wrodzone lub nabyte ciężkie choroby metaboliczne, układu krążenia, oddechowego, moczowego, pokarmowego, układu krzepnięcia i inne znacznie upośledzające sprawność organizmu, wymagające systematycznego leczenia w domu i okresowo leczenia w szpitalu
• upośledzenie umysłowe, począwszy od upośledzenia w stopniu umiarkowanym
• psychozy i zespoły psychotyczne
• zespół autystyczny
• padaczka z częstymi napadami lub wyraźnymi odstępstwami psychoneurologicznymi
• nowotwory złośliwe i choroby rozrostowe układu krwiotwórczego do 5 lat od zakończenia leczenia
• wrodzone lub nabyte wady narządu wzroku powodujące znaczne ograniczenie jego sprawności, prowadzące do obniżenia ostrości wzroku w oku lepszym do 5/25 lub 0,2 według Snellena po wyrównaniu wady wzroku szkłami korekcyjnymi, lub ograniczenie pola widzenia do przestrzeni zawartej w granicach 30 stopni
• głuchoniemota, głuchota lub obustronne upośledzenie słuchu nie poprawiające się w wystarczający sposób po zastosowaniu aparatu słuchowego lub implantu ślimakowego.

Niepełnosprawność (w odniesieniu do dzieci, które nie ukończyły 16. roku życia – bez określania jego stopnia) stwierdzają powiatowe/miejskie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności.

Wymagane dokumenty
W celu uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności dziecka (do 16. roku życia) wymagane jest:

• złożenie pisemnego wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności przez przedstawiciela ustawowego, czyli rodziców (na odpowiednim druku)
• przedłożenie zaświadczenia lekarskiego o aktualnym stanie zdrowia dziecka, wystawionego przez lekarza leczącego (na odpowiednim druku – takie zaświadczenie jest ważne przez 30 dni od daty wystawienia)
• dołączenie informacji przedstawiciela ustawowego dziecka o zakresie sprawowanej opieki i pielęgnacji (na odpowiednim druku)
• dołączenie dokumentów medycznych potwierdzających uszkodzenie sprawności organizmu dziecka (tj. kart informacyjnych z pobytów w szpitalu, badań specjalistycznych itp.)
• dołączenie zaświadczenia lekarskiego o niemożności przybycia dziecka na posiedzenie składu orzekającego - w sytuacji długotrwałej lub nie rokującej poprawy choroby uniemożliwiającej osobiste przybycie (na odpowiednim druku).

Wezwanie do stawienia się w zespole powinno zostać doręczone nie później niż na 2 tygodnie przed terminem posiedzenia.

W posiedzeniu składu orzekającego uczestniczy obowiązkowo przedstawiciel ustawowy wraz z dzieckiem. Niestawienie się w wyznaczonym terminie na posiedzeniu powoduje pozostawienie sprawy bez rozpoznania. Jednakże w sytuacji, gdy dziecko nie może uczestniczyć w posiedzeniu składu orzekającego z powodu długotrwałej lub nie rokującej poprawy choroby, uniemożliwiającej osobiste przybycie, potwierdzonej zaświadczeniem lekarskim, badanie lekarskie może zostać przeprowadzone w miejscu pobytu dziecka. Jeżeli przewodniczący składu orzekającego uzna posiadaną dokumentację medyczną za wystarczającą do wydania oceny stanu zdrowia, opinia może być wydana bez badania lekarskiego dziecka.

Wydanie orzeczenia
Wydanie orzeczenia o niepełnosprawności powinno nastąpienie później niż w ciągu miesiąca od dnia złożenia wniosku, a w przypadku spraw szczególnie skomplikowanych – nie później niż w ciągu 2 miesięcy od tej daty. Terminy te nie mają zastosowania w przypadkach, gdy przedstawiciel ustawowy wraz z dzieckiem nie stawi się na posiedzenie składu orzekającego i usprawiedliwi swoją nieobecność w terminie 14 dni. W takim przypadku przewodniczący zespołu wyznacza nowy termin posiedzenia.

Co zawiera orzeczenie
Orzeczenie zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności zawiera m.in.:

• ustalony przez zespół stopień niepełnosprawności – u osób po 16. roku życia lub ustaloną niepełnosprawność – w przypadku osób przed 16. rokiem życia.
• ustaloną przyczynę niepełnosprawności (orzeczenie może zawierać więcej niż 1, ale nie więcej niż 3 symbole, które wpływają na zaburzenie funkcji organizmu

Poszczególne symbole przyczyn niepełnosprawności oznaczają:
01-U– upośledzenie umysłowe
02-P– choroby psychiczne
03-L– zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu
04-O– choroby narządu wzroku
05-R– upośledzenie narządu ruchu
06-E– epilepsja
07-S– choroby układu oddechowego i krążenia
08-T– choroby układu pokarmowego
09-M– choroby układu moczowo-płciowego
10-N– choroby neurologiczne
11-I– inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego.

• wskazania dotyczące:
      - odpowiedniego zatrudnienia
      - szkolenia (w tym specjalistycznego)
     - uczestnictwa w terapii zajęciowej
     - zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze
     - korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji
     - konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji
     - konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji
     - spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek, z którymi wiąże się możliwość uzyskania karty parkingowej przez osobę o obniżonej sprawności ruchowej
     - określenie okresu na jaki zostało wydane (niepełnosprawność dziecka orzeka się zawsze na czas określony, ale nie dłuższy niż do ukończenia przez dziecko 16. roku życia)
     - pouczenie o odwołaniu przysługującym od orzeczenia.

Orzeczenie o niepełnosprawności wydaje się na piśmie przedstawicielowi ustawowemu dziecka w terminie 14 dni od dnia posiedzenia składu orzekającego lub przesyła je przesyłką pocztową (za zwrotnym potwierdzeniem rozwoju).

Wydanie orzeczenia nie podlega opłacie.

Tryb odwoławczy
Od orzeczenia o niepełnosprawności przysługuje prawo do wniesienia odwołania. Przedstawiciel ustawowy dziecka może wnieść – w terminie 14 dni od daty odebrania orzeczenia o niepełnosprawności do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności za pośrednictwem powiatowego/miejskiego zespołu, który wydał orzeczenie. Powiatowy zespół, który wydał orzeczenie, jest obowiązany przesłać odwołanie wraz z aktami sprawy do wojewódzkiego zespołu, w terminie 7 dni od dnia otrzymania odwołania. W przypadku, gdy powiatowy zespół uzna, że odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, wydaje orzeczenie, w którym uchyla albo zmienia zaskarżone orzeczenie.

Od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności przysługuje odwołanie do rejonowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych – w terminie 30 dni do dnia doręczenia orzeczenia. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem wojewódzkiego zespołu, który wydał orzeczenie. W przypadku, gdy wojewódzki zespół uzna, że odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, wydaje orzeczenie, w którym uchyla albo zmienia zaskarżone orzeczenie.

Na podstawie PORADNIKA DLA RODZICÓW DZIECKA Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ Ewy Świętkowskiej i Anny Puszkarskiej wydanego przez STOWARZYSZENIE PRZYJACIÓŁ INTEGRACJI (za zgodą Stowarzyszenia)